TARİHİ YAPILAR - İBADETHANELER

GENEL BİLGİLER

T.C.Kültür Bakanlığı Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğü’nün verilerine göre,  2014 yılı Haziran ayı sonu itibariyle Balıkesir Genelinde toplam 2926 adet Tescilli Taşınmaz Kültür Varlığı mevcuttur.  Tescilli varlıkların türlerine göre dağılımı şu şekildedir:



Tescilli Taşınmaz Kültür VarlığıAdet
Sivil Mimarlık Örneği2,303
Kalıntılar31
Korunmaya Alınan Sokaklar2
Dinsel Yapılar177
Kültürel Yapılar156
İdari Yapılar85
Askeri Yapılar12
Endüstriyel ve Ticari Yapılar68
Mezarlıklar74
Şehitlikler6
Anıt ve Abideler12
Toplam2,926


İbadethaneler 
Balıkesir Merkez’de tarihi olaylara tanıklık ederek şehrin simgesi haline dönüşen ve bugün hala ibadete açık olan tescilli yapı niteliğindeki önemli camiler şunlardır:


Zağnos Paşa Camii: Cami, hamam, türbe, muvakkıthane, muallimhane ve bedestenden oluşan site, Balıkesir’in en büyük ve mimari yönden en mükemmel külliyesi durumundaydı. 1461 yılında Fatih Sultan Mehmet’in ünlü veziri Zağnos Mehmed Paşa tarafından, o zamanki şehrin kenarına yapılan külliyeden, sadece hamam ve cami günümüze ulaşabilmiştir.


Yıldırım Camii: Yıldırım Mahallesi’nde bulunan ve halk arasında “Eski Cami” olarak adlandırılan cami, Osmanlı Padişahı Yıldırım Bayezid tarafından 14. yüzyılın ikinci yarısında yaptırılmıştır. Yıldırım Camii, avlusunda 12 odadan oluşan medrese, imaret ve şadırvanla birlikte bir külliye durumundadır. Camii, 1818 ve 1897 depreminden sonra onarım görmüştür. Kuzey ve güney yönünde düzgün dikdörtgen planlıdır. İç mekan beşer sütunlu, iki diziyle üç bölüme ayrılmıştır. Kesme taştan inşa edilen yapı, çatı kiremidi ile örtülüdür. Ahşap minberin kapısı üzerindeki dikdörtgen panoda ‘Kufi’ bir yazı bulunmaktadır.


Alacamescid Camii: Cumhuriyet Caddesi üzerinde bulunan caminin kitabesi günümüze ulaşmadığından yapım tarihi belli değildir. Alacamescid Camii, 1919 yılında Balıkesir’deki Kuva-yi Milliye Hareketi’nin ilk kararlarının alındığı yer olması nedeniyle tarihi bir öneme sahiptir.


İbrahimbey Camii (Hacı Arifağa Camii): Hisar İçi Mahallesi’nde Alaca Sokak’tadır. Giriş kapısı üzerindeki yazıtından 1465’te Zağnos Paşa’nın oğlu Mehmet Çelebi tarafından yaptırıldığı anlaşılmaktadır. Sonraki yıllarda yıkılan cami, 1739’da Yahşi Bey’in oğlu İbrahim Bey tarafından yenilenmiş, 1899’da da Hacı Arif Ağa tarafından onarılmıştır. Cami kesme taştan kare plânlı olup, ahşap kiremitli bir çatı ile örtülüdür.


Yeşilli Camii (Hisariçi Camii): Eski Kuyumcular Mahallesi’ndeki camiyi kimin yaptırdığı bilinmemektedir. Yalnızca cami üzerindeki yazıttan Külahçızade Hacı Mustafa Efendi tarafından 1786’da onarıldığı anlaşılmaktadır. Cami dikdörtgen plânlı, ahşap çatılı küçük bir yapıdır. Yeşil renge boyandığından ötürü de Yeşilli Cami ismiyle halk arasında tanınmaktadır.


Tahtalı Cami, Kasaplar Cami,Mescit,Şeyh Lütfullah Cami, Hakkı Çavuş Cami, İbrahim Ağa Cami, Martlı Cami, Hacı Alibey Cami, Karaoğlan Cami,Umurbey Cami,Eski Hamidiye Cami, Eski Yıldırım Cami,Hacı Kaya Camii,Seferağa Cami,Okçu Cami,Eminağa Cami,Çırpılı Cami,Hacı Sefer Cami, Kırımlı Cami, Yoğurtçu Cami,Vicdaniye Cami, Çınarlı Cami, Kayabey Cami, Mecidiye Cami, Akçaköy Cami.


Kilise ve Manastırlar:
Balıkesir Merkez’de Akçaköy Mahallesindeki Kilise Kalıntısının bulunmaktadır. Ayvalık başta olmak üzere, Edremit, Erdek, Gönen ve Marmara Adasında da kilise ve manastırlar vardır.

Bunlardan en bilineni Ayvalık’taki Taksiyarhis Kilisesidir. 1873 yılında inşa edilen kilisenin 2013’te restorasyonu tamamlanmıştır.

Ayrıca, Alibey Adası’nda Aya Nikola(Taksiyarhis) Kilisesi, Ayışığı Manastırı, Leka Manastırı, Ayazma Kilisesi, Agios Nikolaos (Aya Triada) Kilisesi, Harap Kilise, Küçük Kilise; Edremit Güre Beldesinde Kilise Kalıntısı, Erdek Yukarı Yapıcı Köyü Kirazlı Manastır, Ormanlı Köyü Manastır Kalıntısı, Ballıpınar Köyü Kilise Kalıntısı, Karşıyaka Beldesi Kilise Kalıntıları, Gönen, H.Hüseyin Bey Köyü Kilisesi, Marmara Adası, Çınarlı Köyü Manastır Kalıntısı, Ekinlik Köyü Kilise Kalıntısı diğerleridir.


Tescilli diğer yapılardan örnekler

Balıkesir şehir merkezinde bulunan diğer bazı simge yapılar şunlardır:


Kuva-yi Milliye Müzesi: Müze oluncaya kadar, eski belediye binası olarak kullanılan bina, 1840 yılında Karesi Sancağı Defterdarı Girid-i Zade Mehmet Paşa’nın konağı olarak yaptırılmış. Kurtuluş Savaşı sırasında İzmir’in işgalinin akabinde, 16 Mayıs 1919’da Balıkesirlilerin toplanarak silahlı mücadele kararının alındığı ve Kuvâ-yi Milliye ateşinin parladığı binadır. Konağın kompleksi içinde bulunan ve 1913 yılında “Okuma Yurdu” olarak açılan ve yine 18 Mayıs 1998’de “Milli Mücadele Tarihimiz Kitaplığı” olarak hizmete giren binada 6 Şubat 1923 tarihinde Balıkesir’e ilk gelişlerinde Atatürk’ü de misafir etmiş. 2 kata yayılan seksiyonlardan oluşan müze, Pazartesi hariç mesai saatlerinde ziyaret edilebiliyor.


Saat Kulesi

1829 yılında Girit’li Mehmet Paşa tarafından silindir şeklinde olan Saat Kulesi, 1897 yılındaki deprem nedeniyle yıkılınca, 1901 yılında bugünkü şekliyle yeniden yaptırılmış. Kare prizma şeklindeki bina, beyaz kesme taş ile inşa edilmiş ve kabartma işçiliklerle de süslü hale getirilmiş. En üst kat kubbe ile örtülen ve büyük bir çan eklenen Saat Kulesi’sinin dört yönüne de birer saat konmuştur.GEEAYK’nun 14/03/1986 – 2134 sayılı kararı ile tescillidir.


Şadırvan

Saat Kulesi’nin yakınında yer alan Şadırvan’ın 1908 yılında Ömer Ali Bey zamanında yapıldığı sanılıyor. Pembe granitten yedi sütuna oturan soğan şeklinde bir kubbenin bulunduğu Şadırvan’da, kemerlerle bağlı sütunların üzerinden yatay bir silme ve saçak yer alıyor.


Sümerbank Binası

Zağnos Paşa Caddesi ile Milli kuvvetler caddesinin kesiştiği caddede yer almaktadır. Yakın dönemde inşa edilmiş yapı 6 katlı olmakla birlikte köşe parsele dış bükey planlama karakterinde oturmakta olduğundan kentin simgesi haline gelmiş bir bina durumundadır. Özel mülkiyete ait olan yapı, 23/05/2003- 2018 sayılı Kurul kararı ile tescillidir.


Subay Orduevi

Milli Kuvvetler Caddesi ile Edremit Caddesine cepheli 2 katlı Cumhuriyet Dönemi yapısıdır. Dış cephe taş özelliği gösteren sıvalı ve derzlidir geniş dışa taşkın çatılıdır. Muhtelif önemlerde onarımlar yapılarak değişikliğe uğramıştır. TKTVYK’nun 14/03/1986-2134 ve BKTVKK’nun 10/02/1990- 942 sayılı kararlarla tescilli olan yapı Milli Savunma Bakanlığı’nın mülkiyetindedir.


Astsubay Orduevi

Milli Kuvvetler Caddesi ile Vasıf çınar caddesine cepheli bodrum kat + 3 katlı Cumhuriyet Dönemi yapılarındandır. Yapı kırma çatılıdır. Birinci kat kapı ve pencereleri kemerli ikinci kat pencereleri ise dikdörtgen şeklindedir. Üçüncü kat pencereleri kareye yakın bir form göstermektedir. TKTVYK’nun 14/03/1986-2134 ve BKTVKK’nun 10/02/1990- 945 sayılı kararlarla tescilli olan yapı Milli Savunma Bakanlığı’nın mülkiyetindedir.


Ziraat Bankası Hizmet Binası

Alihikmetpaşa Caddesi'nde ve şehrin simgesi Saat Kulesi'nin hemen yanında bulunan tarihi bina, Sultan Mehmet'in padişahlığı ve Meşrutiyet döneminde 1911 yılında Ziraat Bankası için özel olarak yaptırıldı. Bodrum kat üzerine iki kat olan tarihi binanın granit taş ile işlenmiş duvarları, kabartmaları, köşeleri, kapı pencere kasaları dikkat çekmektedir. 10/02/1990- 946 sayılı kararla tescilli olan yapı Hazine’ye aittir.


Halkbank Hizmet Binası

1890'lı yıllarda inşa edilmiştir.Zemin kat dükkan, üst katlar konut amaçlı olarak yapılmış ve kullanılmıştır.Tescil edilmeden önce üst katların orjinal yapısı bozulmuştur.


Eski Gazhane Binası

Miladi 1378 yılında inşa edilmiş, İnebey tarafından yaptırıldığı düşünülmektedir. Selçuklu Mimarisi tarzındadır. İmaret olarak kullanılmıştır. Bu binanın bir tünelle Yıldırım Camii bahçesindeki medreseye bağlandığına dair bilgiler mevcuttur. Mülkiyeti Vakıflar Genel Müdürlüğü’ne aittir.


Eski Orman Müdürlüğü Binası

Cumhuriyet'in ilanından hemen sonra yapılmıştır.1934 yılında Ulu Önder Atatürk, İran Şahı Rıza Pehlevi ile bu binada görüşme yapmıştır.Şah bu binada misafir edilmiştir. Mülkiyeti Çevre ve Orman Bakanlığı’na aittir.


Gazi İlkokulu Binası

Cumhuriyetin ilk yıllarında yapılmıştır. Ankara’daki eski Meclis Binası ve Ziraat bankası merkez binası ile aynı mimari üslupta yapılmıştır. Mülkiyeti Milli Eğitim Bakanlığı’na aittir.


Balıkesir Sultan-ı İdadisi

1896 yılında Balıkesir Sultan-i idadisi olarak hizmete açılmış olup bugün halen Güzel Sanatlar Fakültesi olarak hizmet vermektedir. Balıkesir Üniversitesi’ne aittir.


Eski Elektrik Santral Binası

1890 yılında elektrik santrali olarak inşa edilmiştir. Daha sonra restore edilerek Salih Tozan Kültür ve Sanat Merkezi’ne dönüştürülmüştür. Balıkesir Büyükşehir Belediyesi’ne aittir.


Gar Binası

1870 yılında Kütahya-Balıkesir-İzmir tren yolu hattı münasebetiyle inşa edilmiş yapılardandır. TCDD’ye aittir.


Banka Binası

1870'li yıllarda ticarethane ve konut amaçlı yapılmıştır. GEEAYK’nun 14/03/1986 – 2134 sayılı kararı ile tescillidir. Özel mülkiyete aittir.


Bedesten

BKTVKK’nun 29/05/1990- 1125 sayılı kararı ile tescillidir. Halen ticarethane olarak kullanılmaktadır.


Şehitlikler


- Balıkesir Merkez Hava Şehitliği
- Garnizon Şehitliği
- Ayvalık Şehitliği
- Bandırma Hava Şehitliği
- Ayyıldız Tepe Şehitliği
- Son Kurşun Anıtı
- Edincik Şehitliği
- Burhaniye Karaağaç Şehitliği
- Hüseyinoğlu Aziz Şehitliği
- Edremit Şehitliği
- Erdek Şehitliği
- Gönen Şehitliği
- Kıbrıs Şehitleri Abidesi
- Kepsut İnebey Şehitliği
- Manyas Şehitliği


Kaynak:

http://www.kulturvarliklari.gov.tr/ - T.C.Kültür Bakanlığı Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğü
www.karesi.gov.tr - Karesi Kaymakamlığı